Jako prawnik wspierający firmy technologiczne we wdrażaniu unijnych regulacji, często odpowiadam na pytania o formalności prawno-techniczne. Dokumentacja techniczna dla systemu AI wysokiego ryzyka to jeden z fundamentów legalnego wprowadzenia oprogramowania na europejski rynek. Artykuł 11 rozporządzenia w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) precyzyjnie określa zasady jej tworzenia, aktualizacji oraz prezentacji państwowym organom nadzoru. Bardzo ważne jest zrozumienie z jakich elementów musi składać się taki zestaw dokumentacji i jak odpowiednio zaplanować jego przygotowanie w organizacji.
Spis treści
Kiedy musi być gotowa i czemu służy dokumentacja systemu AI?
Wdrażając nowe oprogramowanie, musisz pamiętać o chronologii narzuconej przez europejskiego prawodawcę na wszystkie podmioty technologiczne. Zgodnie z art. 11 ust. 1 Aktu o AI, dokumentacja techniczna dla systemu AI wysokiego ryzyka musi zostać sporządzona w całości jeszcze przed wprowadzeniem danego systemu do obrotu lub przed oddaniem go do użytku. Nie ma tutaj prawnego miejsca na uzupełnianie poważnych braków merytorycznych po udostępnieniu narzędzia pierwszym klientom komercyjnym. Podstawową funkcją dokumentacji jest funkcja dowodowa wobec właściwych organów krajowych oraz niezależnych jednostek notyfikowanych. Urzędnicy i audytorzy muszą otrzymać jasne i kompleksowe informacje, które pozwolą im ocenić, czy algorytm nie narusza praw podstawowych jednostki oraz czy spełnia zasady bezpieczeństwa. Starannie przygotowane dokumenty stanowią zatem Twoją pierwszą linię obrony w przypadku jakiejkolwiek kontroli ze strony nadzoru rynkowego.
Co dokładnie trzeba opisać?
Unijne rozporządzenie wskazuje konkretne wytyczne na zawartość prawną i inżynieryjną dokumentów. Wykaz niezbędnych elementów, które musi obejmować Twoja firmowa dokumentacja, znajduje się w Załączniku IV do rozporządzenia o sztucznej inteligencji. Przepisy te wymagają szczegółowego opisu architektury modelu, wyjaśnienia zastosowanej logiki systemu, a także zaprezentowania wdrożonych procesów testowania i walidacji algorytmów. Bardzo ważny w kontekście pełnej zgodności z prawem jest także dynamiczny charakter dokumentacji. Prawo bezwzględnie wymaga, aby dokumentacja techniczna dla systemu AI wysokiego ryzyka była systematycznie aktualizowana przy każdej istotnej zmianie wprowadzanej w kodzie lub w głównym przeznaczeniu produktu. Brak bieżącego odzwierciedlenia zmian w zestawieniu sprawia, że system z punktu widzenia przepisów przestaje spełniać unijne normy.
Uproszczone procedury dla startupów i MŚP
Tworzenie tak szczegółowego zestawu informacji mogłoby stanowić zaporową barierę prawną dla mniejszych firm z sektora nowoczesnych technologii. Ustawodawca europejski racjonalnie wziął to pod uwagę, wprowadzając w art. 11 rozporządzenia ważne dostosowanie wymogów do ograniczonej skali działalności poszczególnych przedsiębiorstw. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), w tym innowacyjne startupy, mają pełne prawo podawać elementy wymienione w Załączniku IV w formie uproszczonej. Takie elastyczne rozwiązanie ułatwia optymalizację obciążeń prawnych i skupienie zasobów ludzkich na udoskonalaniu samego produktu, bez uszczerbku dla bezpieczeństwa jego docelowych użytkowników. Uproszczenie nie oznacza jednak zwolnienia z obowiązku wykazania zgodności systemu z AI Act. MŚP i startupy nadal muszą objąć dokumentacją wszystkie elementy wymagane przez Załącznik IV, lecz mogą przedstawić je w formie lepiej dopasowanej do swojej skali działania. Oznacza to raczej większą elastyczność co do sposobu opracowania i uporządkowania materiału niż możliwość pominięcia kluczowych informacji o systemie.
Integracja z innymi przepisami prawnymi i unikanie duplikacji
Wiele produktów z obszaru nowoczesnych technologii to systemy, które podlegają pod więcej niż jeden akt prawny Unii Europejskiej, na przykład urządzenia medyczne czy roboty przemysłowe. Zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia AI, w przypadku wprowadzania na rynek rozwiązania objętego już innym unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym, twórca sporządza jeden połączony zestaw dokumentacyjny. To praktyczne ułatwienie prawne oznacza, że powstaje jeden zintegrowany zestaw dokumentacji obejmujący równocześnie wymagania stawiane samemu algorytmowi AI, jak i na przykład jego bazowemu produktowi fizycznemu. Europejski prawodawca świadomie dąży do logicznej integracji różnych przepisów, aby unikać nadmiernego obciążania dostawców ciężarem administracyjnym. Jako odpowiedzialny twórca musisz zatem zadbać o to, aby opisy techniczne systemu sztucznej inteligencji spójnie przenikały się z podstawowymi dokumentami certyfikacyjnymi fizycznego urządzenia. Odpowiednie zaplanowanie tego procesu skutecznie oszczędza czas na etapie rynkowej certyfikacji i zdecydowanie ułatwia pracę audytorom.
