W debacie o AI Act najwięcej uwagi przyciągają zakazy oraz obowiązki dotyczące systemów wysokiego ryzyka. Z perspektywy praktyki doradczej równie istotne są jednak te przepisy, które mają kształtować odpowiedzialne standardy rynkowe jeszcze zanim pojawi się interwencja organów nadzoru. W unijnym rozporządzeniu w sprawie sztucznej inteligencji dla dostawców i podmiotów stosujących bezpieczniejsze technologie przewidziano odrębne mechanizmy. Artykuł 95 rozporządzenia reguluje kodeksy postępowania AI, które tworzą ramy dobrowolnej samoregulacji biznesu. Przyjęcie takich wytycznych może pomóc wyróżnić się organizacji na rynku.
Spis treści
Dobrowolne standardy AI jako sposób na budowanie zaufania na rynku
Europejski ustawodawca dobrze rozumie, że prawo nie nadąża za tempem rozwoju technologii. Dlatego art. 95 Aktu o AI zachęca twórców do wyjścia poza minimalne wymagania ustawowe. Kodeksy postępowania AI są sposobem na wyróżnienie się na rynku poprzez dobrowolne przyjęcie wyższych standardów bezpieczeństwa przy stosowaniu nowych technologii. Dotyczy to zwłaszcza systemów, które nie są systemami wysokiego ryzyka, a wobec których twórcy mogą dobrowolnie stosować surowsze wymogi. Fundamentem takich kodeksów powinny być unijne wytyczne dotyczące godnej zaufania sztucznej inteligencji. Przyjmując taki zbiór zasad, organizacja wysyła klientom biznesowym i konsumentom sygnał, że świadomie stawia etykę technologiczną ponad minimalnymi wymogami prawa.
Mierzalność celów i kluczowe wskaźniki skuteczności
Samo podpisanie ogólnego dokumentu o etycznym postępowaniu nie ma w świetle nowych przepisów dużej wartości. Kodeksy postępowania AI nie mogą być traktowane wyłącznie jako puste deklaracje wizerunkowe lub dokumenty o czysto marketingowym charakterze. Artykuł 95 ust. 2 rozporządzenia wymaga, aby takie dobrowolne zobowiązania opierały się na obiektywnych, jasnych celach i mierzalnych mechanizmach zarządzania. Aby dokument rzeczywiście spełniał swoją funkcję, musi zawierać kluczowe wskaźniki skuteczności działania, czyli KPI, które pozwolą regularnie mierzyć stopień realizacji celów przyjętych przez zarząd. Oznacza to konieczność prowadzenia audytów wewnętrznych i gromadzenia konkretnych danych potwierdzających, że firma naprawdę przestrzega własnych, podwyższonych standardów.
ESG w AI - energooszczędność i wpływ na środowisko
Nowym podejściem w europejskim prawodawstwie jest połączenie sztucznej inteligencji z celami klimatycznymi. Ustawodawca uwzględnił, że trenowanie dużych modeli językowych wymaga ogromnych zasobów obliczeniowych, co przekłada się na wysoki ślad węglowy. W związku z tym w kodeksach postępowania AI położono silny nacisk na kwestie związane ze zrównoważonym rozwojem i wskaźnikami ESG. Zgodnie z przepisami dobrowolne wytyczne muszą obejmować ocenę i ograniczanie wpływu algorytmów na zrównoważenie środowiskowe. Ważnym wymogiem w projektowaniu technologii staje się promowanie energooszczędnego programowania oraz wdrażanie technik wydajnego projektowania i trenowania modeli AI.
Jak kodeksy postępowania AI mają przeciwdziałać wykluczeniu i uprzedzeniom
Algorytmy w procesie uczenia maszynowego często powielają ludzkie uprzedzenia. Prawo unijne dostrzega ten problem i wskazuje, że kodeksy postępowania powinny aktywnie przeciwdziałać wykluczeniu jednostki. Artykuł 95 Aktu o AI nakazuje wspieranie inkluzywności i różnorodności przy projektowaniu systemów, co przekłada się na potrzebę budowania zróżnicowanych zespołów programistycznych. Dobre praktyki powinny też promować stałą ocenę i zapobieganie negatywnemu oddziaływaniu oprogramowania na osoby lub grupy szczególnie wrażliwe. Wymaga to uwzględnienia w pracach deweloperskich standardów dostępności dla osób z niepełnosprawnościami oraz dbałości o nienaruszalność zasady równości płci w wynikach generowanych przez maszyny.
Rola Urzędu ds. AI i udogodnienia dla mniejszych firm
Proces tworzenia branżowych standardów nie został pozostawiony wyłącznie w rękach największych firm technologicznych. Zarówno nowo powołany Urząd ds. Sztucznej Inteligencji, jak i poszczególne państwa członkowskie, mają obowiązek aktywnie zachęcać przedsiębiorców i ułatwiać im opracowywanie takich kodeksów. Organy te mają wspierać szeroki dialog, do którego powinny zostać włączone organizacje obywatelskie, niezależne środowiska akademickie, a także sami dostawcy i podmioty stosujące. Co szczególnie istotne dla rozwoju lokalnego rynku innowacji, prawodawca zadbał o to, aby proces samoregulacji nie stał się barierą wejścia dla nowych podmiotów. Artykuł 95 ust. 4 rozporządzenia wskazuje, że przy ułatwianiu tworzenia kodeksów organy muszą uwzględniać szczególne interesy oraz rzeczywiste możliwości finansowe i organizacyjne małych i średnich przedsiębiorców. Takie podejście, oparte na udogodnieniach i odpowiednim skalowaniu wymogów, chroni interesy startupów i pozwala im dołączyć do grona firm odpowiedzialnych technologicznie bez nadmiernej regulacji.
